Foria, czyli zez ukryty – czym jest i jakie może dawać objawy?

Oczy mogą wyglądać na prawidłowo ustawione, a mimo to podczas czytania, nauki czy pracy przy komputerze pojawia się zmęczenie lub dyskomfort. Jedną z możliwych przyczyn takich dolegliwości jest foria, nazywana również zezem ukrytym. Na czym polega i dlaczego nie zawsze łatwo ją zauważyć?

Foria – dlaczego nazywa się ją zezem ukrytym?

Foria oka to tendencja do odchylenia jednego z oczu, która ujawnia się po przerwaniu widzenia obuocznego, na przykład po zasłonięciu oka. Kiedy patrzymy obojgiem oczu, układ wzrokowy może utrzymywać ich właściwe ustawienie i łączyć docierające obrazy w jeden. Właśnie dlatego problem zwykle nie jest widoczny podczas zwykłej rozmowy czy patrzenia w lustro.

W zależności od kierunku odchylenia wyróżnia się m.in. esoforię, gdy oko ma tendencję do ustawiania się do wewnątrz, oraz egzoforię, kiedy odchyla się na zewnątrz.

To odróżnia forię od zeza jawnego. W przypadku zeza ukrytego odchylenie pojawia się po zaburzeniu mechanizmu odpowiedzialnego za wspólne widzenie obojga oczu. Odpowiednio dobrane testy pozwalają ocenić ustawienie oczu i wykryć odchylenie, które na co dzień może pozostawać niezauważone.

Jak organizm kompensuje nieprawidłowe ustawienie oczu?

Widzenie obuoczne wymaga współpracy oczu i mózgu. Gdy oczy są odpowiednio ustawione, informacje pochodzące z prawego i lewego oka mogą zostać połączone w jeden obraz. Przy forii układ wzrokowy wykorzystuje mechanizmy fuzyjne, aby kontrolować ukrytą tendencję oka do odchylenia.

Niewielka foria może nie powodować żadnych dolegliwości. Znaczenie ma nie tylko wielkość odchylenia, lecz także to, jak skutecznie dana osoba jest w stanie je kompensować.

Jeżeli utrzymanie komfortowego widzenia wymaga większego wysiłku, problemy mogą być odczuwalne zwłaszcza podczas długotrwałej pracy wzrokowej. Dlatego nie zawsze sama ostrość wzroku pozwala odpowiedzieć na pytanie, dlaczego oczy szybko się męczą.

Zez ukryty – objawy, których nie zawsze kojarzymy ze wzrokiem

Zez ukryty nie zawsze powoduje dolegliwości. Mogą one pojawić się wtedy, gdy układ wzrokowy ma trudność z kompensowaniem odchylenia, zwłaszcza podczas długiej pracy z bliska lub intensywnego skupiania wzroku.

Możliwe objawy forii to:

• szybkie zmęczenie oczu – szczególnie podczas czytania, pracy przy komputerze lub korzystania z telefonu,
• uczucie napięcia i dyskomfortu w okolicy oczu – nasilające się wraz z czasem wykonywania pracy wzrokowej,
• bóle głowy – mogą pojawiać się po dłuższym czytaniu lub pracy wymagającej skupienia wzroku,
• okresowe podwójne widzenie – zwłaszcza gdy utrzymanie prawidłowego ustawienia oczu staje się trudniejsze,
• pogorszenie komfortu widzenia z bliska – przejawiające się potrzebą robienia częstszych przerw podczas czytania czy pracy przy ekranie.

Występowanie jednego lub kilku z tych objawów nie oznacza automatycznie forii. Podobne dolegliwości mogą mieć inne przyczyny, dlatego przy nawracających problemach warto dokładniej sprawdzić funkcjonowanie układu wzrokowego.

Foria u dzieci – co może zauważyć rodzic?

Foria u dzieci może być trudna do zauważenia, ponieważ odchylenie oka nie musi być widoczne na co dzień. Zamiast zmiany w wyglądzie oczu rodzic może dostrzec określone zachowania pojawiające się podczas czytania, pisania, odrabiania lekcji czy innych czynności wykonywanych z bliska.

Warto zwrócić uwagę, gdy dziecko:

• szybko męczy się podczas czytania lub nauki i potrzebuje częstych przerw,
• zgłasza bóle głowy lub dyskomfort oczu po dłuższym skupieniu wzroku,
• niechętnie wykonuje zadania wymagające pracy z bliska, mimo że wcześniej nie sprawiały mu trudności,
• skarży się na okresowe podwójne lub niewyraźne widzenie,
• ma trudność z utrzymaniem komfortowego widzenia podczas dłuższej pracy wzrokowej.

Takie zachowania nie przesądzają o występowaniu zeza ukrytego. Są jednak wskazówką, że warto sprawdzić nie tylko ostrość wzroku dziecka, ale również sposób współpracy obojga oczu. Podczas badania możemy ocenić widzenie obuoczne i sprawdzić, czy występuje tendencja do nieprawidłowego ustawienia oczu.

Jak badanie wzroku pozwala wykryć problem niewidoczny na pierwszy rzut oka?

Ponieważ zez ukryty może nie być widoczny w codziennych warunkach, jego ocena wymaga sprawdzenia współpracy obojga oczu. W tym celu wykorzystuje się odpowiednie testy, które pozwalają czasowo przerwać widzenie obuoczne i zaobserwować reakcję oczu.

Podczas badania wzroku w Płocku możemy sprawdzić nie tylko ostrość widzenia. W zależności od potrzeb oceniamy również widzenie obuoczne, ustawienie oczu, konwergencję czy akomodację. Zakres badania dobieramy do wieku, zgłaszanych dolegliwości i uzyskanych wyników.

Dlatego przed badaniem warto powiedzieć nam również o dolegliwościach, które mogą z pozoru nie kojarzyć się z wadą wzroku – nawracających bólach głowy, zmęczeniu oczu, okresowym podwójnym widzeniu czy trudnościach pojawiających się podczas pracy z bliska.